Wat is het IBA? Wanneer is het plaatsen van een individueel waterzuiveringsysteem verplicht, welke IBA grond- en graafwerken moeten worden uitgevoerd, en hoeveel kost dat gemiddeld? In dit artikel leggen we het stap voor stap uit.
Wat is een IBA?
Een Individuele Behandelingsinstallatie (IBA) is een waterzuiveringsysteem dat afvalwater zuivert op plaatsen waar aansluiting op het openbaar rioolnet niet mogelijk is. In Vlaanderen wordt het gebruik van een IBA vaak verplicht door de gemeente of Aquafin / Farys, vooral in gebieden die in het zoneringsplan zijn aangeduid als ‘individueel te zuiveren gebied’.
Tip: Ongeveer 2% van de Vlamingen heeft nog een IBA nodig om zelf hun afvalwater te zuiveren, daar waar geen aansluiting op het collectieve rioleringsnet beschikbaar is
Wanneer is een IBA verplicht?
Een IBA is verplicht in volgende situaties:
- Individueel te zuiveren percelen: Deze liggen buiten de zones waar riolering voorzien is. Het afvalwater moet dan op het perceel zelf behandeld worden.
- Afgelegen woningen of nieuwbouwwoningen in landelijk gebied waar aansluiting op het rioleringsnet technisch of economisch niet haalbaar is.
- Bij herbouw of verbouwing van bestaande woningen waar men niet kan aansluiten op een rioolnet.
- Bij verplichting door de rioolbeheerder of gemeente, op basis van het gemeentelijk zoneringsplan.
Het niet naleven van deze verplichting kan leiden tot boetes of weigering van de omgevingsvergunning.
Tip: Tegen 2027 moeten woningen gelegen in het zoneringsplan investeren in een eigen waterzuivering, een zogeheten IBA (Individuele Behandeling van Afvalwater).
Welke IBA systemen bestaan er?
De technieken die het meest worden toegepast bij IBA’s kan men onderverdelen in compacte of mechanische systemen en extensieve systemen.
De waterzuivering via een compacte IBA bestaat uit een voorbezinker, een beluchtingstank en een nabezinker, die ondergronds moeten worden geplaatst.
Tip: De precieze ligging van de percelen waar het over gaat, kan bekomen worden op de technische dienst van de betrokken stad of gemeente of via de website van de VMM.
Wat houdt het plaatsen van een IBA in?
Het plaatsen van een IBA omvat meerdere werken en vereisten. In essentie wordt er een mini-waterzuiveringsinstallatie geplaatst op uw terrein, waarmee afvalwater van toilet, douche, keuken en wasmachine wordt gezuiverd alvorens het in de natuur wordt geloosd. Dit proces vereist:
- Grondige graafwerken voor de installatie.
- Aansluiting op de huisriolering.
- Eventueel een pompput, indien het terrein niet voldoende helling heeft.
- Een lozingspunt (bijvoorbeeld in een gracht, beek of infiltratievoorziening).
- Onderhoud en opvolging, vaak verplicht door de gemeente.
Stappenplan voor het plaatsen van een IBA
Hieronder vind je een overzichtelijk 5-stappenplan voor het plaatsen van een IBA:
Stap 1: Controle en vergunningsaanvraag
Voordat u begint, moet u nagaan of uw perceel in een individueel te zuiveren zone ligt. Dit kunt u opvragen bij uw gemeente of via het zoneringsplan. In de meeste gevallen is een omgevingsvergunning nodig, inclusief een goedgekeurd lozingsplan.
Stap 2: Technische studie en dimensionering
Een erkende installateur of ingenieur voert een technische studie uit om te bepalen welk type IBA geschikt is. De capaciteit wordt afgestemd op het aantal bewoners en het waterverbruik. Hierbij wordt ook gekeken naar de bodemgesteldheid en afwatering.
Stap 3: Grond- en graafwerken
Er wordt gegraven op het terrein om de IBA correct te kunnen plaatsen. Daarbij hoort het uitgraven van een put voor de installatie, eventueel graven van sleuven voor leidingen en de aanleg van een uitloop. De grondwerker moet rekening houden met stabiliteit, drainage en afstand tot waterlopen of gebouwen. Daarom kan het plaatsen van een bijkomende fundering / gestabiliseerd zand nodig zijn.
Stap 4: Installatie en aansluiting
De IBA wordt geleverd en in de uitgegraven kuip geplaatst. Daarna volgen de aansluitingen: inkomende leidingen van de woning, eventueel een pompinstallatie, en de uitgaande leiding naar het lozingspunt. Het systeem wordt daarna afgedicht en ingegraven.
Stap 5: Keuring en indienststelling
Na de installatie moet de IBA gekeurd worden door een erkend controleorganisme. Pas na goedkeuring mag het systeem in gebruik worden genomen. Sommige gemeenten verplichten ook een onderhoudscontract met een erkend technicus.
Tip: Iedere bewoner van een perceel in het individueel te optimaliseren buitengebied zonder aansluiting op de collectieve riolering moet uiterlijk op 15 juli 2025 een goedgekeurde IBA geplaatst hebben.
Welke grond- en graafwerken zijn nodig?
Bij het plaatsen van een IBA moeten volgende werken worden voorzien:
- Uitgraven van de kuip voor het IBA-systeem (diepte 1,5 tot 2,5 meter, afhankelijk van het type).
- Aanleggen van toevoer- en afvoerleidingen.
- Aanbrengen van fundering, vaak met gestabiliseerd zand of beton om verzakking te voorkomen.
- Plaatsen van infiltratievoorziening of lozingsbuis.
- Herstellen van het terrein, inclusief eventuele verhardingen of tuin.
Deze werken dienen nauwkeurig te gebeuren, omdat foutieve plaatsing kan leiden tot slechte zuivering of schade aan het systeem.
Richtprijzen voor plaatsing van een IBA
De uiteindelijke kostprijs hangt af van het type installatie, de grondgesteldheid en de complexiteit van de aansluiting. Hieronder vind je richtprijzen op basis van uitvoering door een erkend aannemer of grondwerker:
| Onderdeel | Richtprijs (excl. btw) |
|---|---|
| Voorstudie en vergunningsaanvraag | € 500 – € 1.000 |
| Grond- en graafwerken | € 1.500 – € 3.000 |
| IBA-installatie (toestel zelf) | € 3.000 – € 6.000 |
| Aansluitingen en leidingen | € 1.000 – € 2.000 |
| Keuring en indienststelling | € 250 – € 500 |
| Richtprijs | € 6.250 – € 12.500 |
Let op: onderhoudskosten bedragen gemiddeld € 150 – € 300 per jaar.
Ten slotte
Het plaatsen van een IBA is een technisch en wettelijk gereguleerd proces dat belangrijk is voor een correcte afvalwaterzuivering in landelijke gebieden. Door samen te werken met een erkende aannemer en de juiste vergunningen aan te vragen, zorg je voor een milieuvriendelijke oplossing én voorkom je boetes of problemen bij verkoop van je woning.
Wil je hulp bij het plaatsen van een IBA of een offerte ontvangen? Neem dan contact op met een erkende grondwerker of een aannemer gespecialiseerd in rioleringswerken.